چه پیستهایی مجوز برگزاری مسابقات فرمول یک را دارند و چرا تنها آنها میتوانند میزبان این رویداد ها باشند؟
مسابقات فرمول یک فقط باید در پیست هایی برگزار شوند که دارای گواهی درجه ۱ (grade 1) از سوی فدراسیون بینالمللی اتومبیلرانی (FIA) باشند. اما دقیقاً چه شرایطی لازم است تا یک پیست بتواند این گواهی را بگیرد و میزبان سریعترین خودروهای دنیا شود؟
فرمول یک تقویمی فشرده دارد که شامل ۲۴ پیست در ۲۱ کشور و پنج قاره است، اما برای ورود به این رقابتها، داشتن یک مسیر آسفالته زیبا بهتنهایی کافی نیست. فیا مجموعهای از استانداردهای سختگیرانه دارد که فقط پیستهای دارای درجه ۱ میتوانند میزبان گرند پری شوند. این درجه بالاترین سطح در سیستم هفتمرحلهای فیا است که از مسیرهای درگ تا مسیرهای رالی را پوشش میدهد.
الزامات طراحی پیستهای درجه ۱
فیا برای پیستهایی که میخواهند درجه ۱ را دریافت کنند مجموعهای از شرایط فنی تعیین کرده است که برخی از این الزامات مخصوص پیستهای تازه ساخت هستند.
1_ طول کل پیست باید حداقل ۳.۵ کیلومتر و حداکثر ۷ کیلومتر باشد.
2_ هیچ مسیر مستقیمی نباید بیش از ۲ کیلومتر طول داشته باشد. (پیست باکو با مسیر مستقیم ۲.۲ کیلومتری یکی از استثناهاست.)
3_ عرض مسیر باید دستکم ۱۲ متر باشد، اگرچه پیستهای خیابانی موقتی مثل موناکو از این قاعده مستثنا هستند.
4_ عرض بخش شروع مسابقه (استارت) باید حداقل ۱۵ متر باشد و خط شروع ترجیحاً ۲۵۰ متر از پیچ اول فاصله داشته باشد.
5_ جایگاههای استارت باید ۶ متر از یکدیگر فاصله داشته باشند، اما در فرمول یک این فاصله به ۸ متر افزایش مییابد.
6_ پیچ اول باید حداقل ۴۵ درجه تغییر جهت داشته باشد و شعاع آن کمتر از ۳۰۰ متر باشد.
7_ مسیر گاراژ یا پیتلاین باید حداقل ۱۲ متر عرض داشته باشد و در امتداد خط استارت-پایان ساخته شود.
8_ ورودی و خروجی پیت نباید با خط اصلی مسابقه تداخل داشته باشند.
9_ شیب مسیر در قسمت استارت/پایان نباید بیش از ۲٪ باشد، و میزان شیب عرضی نباید از ۵.۷ درجه فراتر رود. (پیچهای ۳ و ۱۴ پیست زندورت از این قاعده مستثنا هستند.)
الزامات ایمنی در پیستهای درجه ۱
فیا فقط به طراحی مسیر اهمیت نمیدهد؛ بلکه سختگیرانه ترین قوانین را دربارهی ایمنی پیست وضع کرده است.
1_ نوع موانع و مناطق فرار (Run-off) باید با توجه به سرعت بالای خودروهای فرمول یک طراحی شوند. بسته به چیدمان پیچها، ممکن است از چمن، شن یا مسیرهای فرار آسفالتی همراه با موانع جذبکنندهی انرژی استفاده شود.
2_ مرکز پزشکی پیست باید دائمی باشد و برای مسابقات سطح بالا مانند فرمول یک، حداقل دو پزشک و دو جراح در محل حضور داشته باشند.
3_ مرکز پزشکی باید به تجهیزاتی مانند دستگاه تنفس مصنوعی، مانیتور ضربان قلب، منابع اکسیژن، دستگاه اشعه ایکس و سونوگرافی مجهز باشد.
4_ مسیر باید سیستم زهکشی مؤثر داشته باشد تا از جمع شدن آب جلوگیری شود. معمولاً شیارهایی در آسفالت تعبیه میشود و مسیر میتواند شیبی تا ۱.۷ درجه برای تخلیهٔ آب داشته باشد.
5_ تعداد خودروهای مجاز برای شرکت در مسابقه طبق فرمول خاصی از سوی فیا محاسبه میشود، اما فرمول یک قوانین اختصاصی خودش را برای تعیین این تعداد دارد.
6_ تابلوهای تبلیغاتی باید کاملاً ایمن نصب شوند و نباید دید رانندگان یا داوران را مختل کنند. همچنین سطح پیست نباید حاوی تبلیغات باشد، و تبلیغات روی مناطق فرار نباید میزان اصطکاک را کاهش دهد تا در تصادفها خودروها بتوانند سریعتر متوقف شوند.
7_ از نظر امکانات برای تماشاگران، فیا قوانین مشخصی درباره ظرفیت یا زیرساخت ندارد، اما پیستها موظف هستند دسترسی مناسب برای افراد دارای معلولیت فراهم کنند. این شامل سکوهای مخصوص تماشا، سرویسهای بهداشتی ویژه، پارکینگ رزرو شده و مسیرهای سنگفرش شده برای ویلچر است.
پیستهای درجه ۱ در تقویم فرمول یک ۲۰۲۵
تقریباً تمام پیستهایی که در تقویم رسمی فرمول یک ۲۰۲۵ حضور دارند، دارای گواهی درجه ۱ هستند. از این پیست ها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
Albert Park (استرالیا)
Shanghai International Circuit (چین)
Imola (ایتالیا)
Monaco (موناکو)
Silverstone (انگلستان)
Suzuka (ژاپن)
Yas Marina (ابوظبی) و دهها پیست دیگر که همگی توسط فیا تأیید شدهاند.
علاوه بر این ها، چند پیست درجه ۱ دیگر هم وجود دارند که فعلاً در تقویم رسمی نیستند، اما شرایط میزبانی فرمول یک را دارند، پیست هایی مانند:
Fuji Speedway (ژاپن)
Nürburgring GP-Strecke (آلمان)
Circuit de Nevers Magny-Cours (فرانسه)
Autódromo Fernanda Pires da Silva-Estoril (پرتغال)
Buddh International Circuit (هند)
Kyalami Grand Prix Circuit (آفریقای جنوبی)
Sepang International Circuit (مالزی)
همهی این پیستها از سوی فیا دارای گواهی فعال درجه ۱ هستند و از نظر فنی و ایمنی، توانایی میزبانی گرند پری فرمول یک را دارند، هرچند فعلاً در تقویم رسمی فرمول یک قرار نگرفتهاند و میزبانی بقیه سری های اتومبیل رانی را بر عهده دارند.
در پایان باید گفت که فرمول یک و فیا با این سیستم درجهبندی تلاش میکنند ایمنی، استانداردهای فنی و تجربهی تماشاگران را در بالاترین سطح حفظ کنند. به همین دلیل تنها پیستهایی با بالاترین کیفیت و رعایت کامل جزئیات فنی اجازه دارند مسابقات فرمول یک را برگزار کنند. پیست های فرمول یک مکان هایی هستند که هر ثانیه و هر سانتی متر از مسیر آنها میتواند سرنوشت قهرمانی یا جان یک راننده را مشخص کنند.
