تیمهای فرمول ۱ تحت محدودیت مالی یا همان Cost Cap فعالیت میکنند تا کنترل هزینهها حفظ شود، از افزایش بی رویه مخارج جلوگیری گردد و شرایط رقابت منصفانهتری ایجاد شود. در این مطلب، با مفهوم سقف بودجه و نحوه عملکرد آن در فرمول ۱ آشنا میشویم.
سقف بودجه فرمول ۱ چیست؟
سقف بودجه در فرمول ۱ میزان پولی را که هر تیم میتواند در طول یک سال تقویمی برای توسعه و عملکرد خودرو خرج کند، محدود میکند. این قانون نخستین بار در سال ۲۰۲۱ اجرایی شد.
در ابتدا قرار بود سقف بودجه ۱۷۵ میلیون دلار باشد، اما پس از بحران مالی ناشی از همه گیری کرونا در سال ۲۰۲۰، مبلغ آن به ۱۴۵ میلیون دلار کاهش یافت و برنامه ریزی شد تا در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ هر سال ۵ میلیون دلار دیگر کاهش یابد.
از سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، سقف بودجه پایه برابر ۱۳۵ میلیون دلار تعیین شد. برای هر مسابقهای بیش از ۲۱ گرندپری در فصل، ۱.۸ میلیون دلار به این سقف افزوده میشود. بنابراین با ۲۴ مسابقه در تقویم، تیمها حدود ۵.۴ میلیون دلار اضافه دریافت میکنند. این مبلغ همچنین با توجه به نرخ تورم قابل تنظیم است.
چرا فرمول ۱ سقف بودجه دارد؟
پیش تر برخی تیمها بودجه های عظیمی داشتند، در حالی که تیمهای کوچکتر با منابع مالی محدود فعالیت میکردند. این موضوع بهطور مستقیم در عملکرد پیست تأثیر میگذاشت و باعث میشد تیمهای ضعیفتر هیچ شانسی برای رقابت نداشته باشند.
هدف از اجرای سقف بودجه، ایجاد برابری بیشتر در میدان رقابت و همچنین اطمینان از بقای تیمها بود.
نتیجه این سیاست چشمگیر بود: بسیاری از تیمها که سابقا در آستانه ورشکستگی بودند، اکنون به سود دهی رسیدهاند و ارزش تجاریشان افزایش یافته است. به عنوان مثال، پس از واگذاری سهام مکلارن در سپتامبر ۲۰۲۵، ارزش این تیم به ۴.۱ میلیارد دلار رسید. افزایشی بزرگ نسبت به دوران پیش از سقف بودجه.
چه چیزهایی مشمول سقف بودجه هستند؟
هر نوع هزینهای که به عملکرد خودرو (بهجز موتور) مربوط باشد، در محاسبه سقف هزینه لحاظ میشود، از جمله:
- تمام قطعات خودرو (از فرمان تا مهره چرخها)
- تجهیزات لازم برای راهاندازی خودرو
- بیشتر کارکنان تیم (مهندسان، مکانیکها و …)
- تجهیزات گاراژ
- قطعات یدکی
- هزینههای حملونقل
- و سایر موارد مشابه
بزرگ ترین بخش هزینه مربوط به توسعه خودرو است؛ جایی که تیمها باید دقیقا تصمیم بگیرند چه چیزهایی را بهروزرسانی کنند و چه مقدار میتوانند خرج هر بخش کنند بدون آنکه از سقف عبور کنند.
چه چیزهایی مشمول سقف بودجه نیستند؟
موارد مهمی وجود دارد که از محدودیت سقف هزینه مستثنی هستند، از جمله:
- حقوق رانندگان
- حقوق سه عضو ارشد تیم با بالاترین دستمزد
- هزینههای سفر
- تبلیغات و بازاریابی
- هزینههای حقوقی و ملکی
- هزینه ورود و مجوز مسابقه
- فعالیتهای غیر فرمول ۱ (مثلا خودروهای جادهای)
- مرخصی زایمان و استعلاجی
- پاداشها و مزایای درمانی کارکنان
از ۲۰۲۶ به بعد، سقف بودجه از ۱۳۵ میلیون دلار به ۲۱۵ میلیون دلار افزایش مییابد؛ اما این افزایش به معنای آزادی بیشتر نیست، بلکه به این دلیل است که بسیاری از موارد مستثنی فعلی، از آن پس در محاسبه گنجانده خواهند شد.
همچنین از سال آینده، تیم ساوبر (مستقر در سوئیس) به دلیل هزینههای بالاتر زندگی و دستمزد در سوئیس نسبت به بریتانیا و ایتالیا، یک تخفیف تنظیمی در سقف بودجه دریافت خواهد کرد.
از سال ۲۰۲۳، سازندگان موتور نیز تحت محدودیت هزینه جداگانهای قرار گرفتهاند تا هزینه توسعه پاور یونیت کنترل شود.
مجازات تخطی از سقف بودجه چیست؟
فراتر از تخلفات اداری، یک مرز مشخص وجود دارد: عبور از سقف بیش از ۵٪.
- کمتر از ۵٪، «تخلف جزئی» محسوب میشود.
- بیش از ۵٪، «تخلف عمده» نام دارد.
با این حال، نوع مجازاتها میتواند متغیر باشد و بسته به شرایط، تصمیمگیری موردی انجام میشود. مجازاتهای ممکن شامل:
- کسر امتیاز
- محرومیت از مسابقه
- جریمه نقدی
- محدودیت در زمان تست تونل باد و CFD
اما اگر تخلف بیش از ۵٪ باشد، تیم ممکن است از کل فصل قهرمانی اخراج شود.
وقتی تیمی از سقف بودجه عبور کند چه میشود؟
بررسی پروندههای مالی تیمها توسط نهادی به نام Cost Cap Administration (CCA) انجام میشود. این نهاد مدارک مالی تیمها را با دقت بررسی میکند و در صورت تأیید، گواهی انطباق صادر میکند.
با توجه به پیچیدگی زیاد حسابداری در فرمول ۱، این فرایند میتواند ماهها طول بکشد همانند آنچه برای بررسی سال ۲۰۲۴ رخ داد.
طبق مقررات FIA:
CCA میتواند در صورت مشاهده تخلف جزئی یا اداری، با تیم مربوطه وارد مذاکره شده و توافقنامهای موسوم به Accepted Breach Agreement امضا کند. اگر توافق حاصل نشود، پرونده به Cost Cap Adjudication Panel ارجاع داده میشود.
در موارد تخلف عمده، ارجاع به این هیئت الزامی است.
این هیئت شامل ۱۲ قاضی منتخب از سوی مجمع عمومی FIA است که از میان نامزدهای پیشنهادی اعضای ورزشی FIA یا حداقل پنج تیم فرمول ۱ یا سه سازنده موتور انتخاب میشوند.
کدام تیمها تاکنون از سقف بودجه عبور کردهاند؟
تنها یک مورد از تخلف واقعی از سقف بودجه وجود داشته است: ردبول در سال ۲۰۲۱، که حدود ۵٪ بیشتر از حد مجاز خرج کرد.
نتیجه:
- جریمه نقدی ۷ میلیون دلاری
- و ۱۰٪ کاهش در زمان تست تونل باد و CFD
در مورد اخیر نیز، تیم استون مارتین در فصل ۲۰۲۴ دچار تخلف اداری شد، زیرا مدارک مالی خود را با تأخیر ارائه داد. این تیم از سقف هزینه عبور نکرد، بنابراین تنها با جریمه اداری جزئی رو به رو شد و نه مجازات ورزشی.
